ترەمپی دووم لە عێراق

سەردار عەزیز

گەڕانەوەی تۆفاناوی دۆناڵد ترەمپ لە کۆمەڵێک ڕووەوە کاریگەری لەسەر پەیوەندییەکانی ئەمریکا و عێراق دەبێت. سەبارەت بە ئیدارەی دووەم، بەگشتی دوو قوتابخانەی بیرکردنەوە هەیە: یەکێکیان پێی وایە ترەمپ جیاواز دەبێت لە یەکەم و بە بەکارهێنانی ڕاوێژ و ئەزموون حوکمڕانی دەکات. بۆ نموونە ئێستا پڕۆژەی ٢٠٢٥ بەردەستە، بە پێچەوانەی پێشوو. قوتابخانەی دووەم ئیدیعایەکی جیاواز دەکات. بەم شێوەیە ترامپ دوژمنەکانی دەکاتە ئامانج و زیاتر تۆڵەسەندنەوە دەبێت. بەڵام گۆڕانکاری لە بەرژەوەندی دڵسۆزی و دەسەڵاتی بێ سنوور بۆ دەسەڵاتی جێبەجێکردن ڕوودەدات. کاتێک خولی دووەمیان بەسەر دەبەن، نەریتە سەرۆکی ئەمریکا بە پیاوی بەڵێ خۆی دەورە بدات. بەم شێوەیە ترامپ جەنەڕاڵە سەربازییەکان و کەسانی دەرەکی بە ناوی گەورەوە وەک پێشتر ناگەڕێنێتەوە. ئەو لە هەموو شتێک زیاتر قەدری دڵسۆزی دەزانێت.
ڕەنگە هەم سەرۆکێکی بێ کێبڕکێ و هەم ئانارشی لە ئەنجامدا بێت. بۆ هەر کەسێک کە لە هەردوو دۆخەکەدا مامەڵەی لەگەڵدا بکات، جێگەی تەحەدایە. لەوەش گرنگتر، دەسەڵات لە ئەمریکادا کەسایەتیتر و ئیگۆ پاڵنەرتر دەکات.

گەڕانەوەی ترەمپ بە وریایی و ئومێدەوە لە عێراق و ناوچەکە پێشوازی لێکراوە. وەک سەرۆک وەزیران وتی، “ئێمە چاوەڕوانی ئەم قۆناغە نوێیەین وەک دەرفەتێک بۆ قووڵکردنەوەی هاوکارییەکان لە سەرانسەری کەرتە جیاوازەکاندا، بەشداریکردن لە گەشەپێدانی بەردەوام، و سوودگەیاندن بە هەردوو نەتەوەکەمان.” داننان و گرنگیدان بە “زۆر کەرتەکان”ی ئەو پەیوەندییە کە لە نامەی پیرۆزباییدا تیشکیان خراوەتە سەر، زۆر گرنگە.
ئەمریکا و عێراق کۆمەڵێک ناوچەی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ هاوبەشن. سەرەڕای ئەوەش هەردووکیان گرنگن. بەڵام لایەنێکی ئیدارەی نوێ کە ڕەنگە کاریگەری لەسەر ئاڵۆزی پەیوەندییەکە هەبێت، کەسایەتیکردنی سیاسەت و سەرۆکایەتییە. وەک لە عێراق سیاسەتی ئەمریکا کەمتر دامەزراوەیی و تاکگەرایی زیاتر دەبێت. وتەیەکی باو هەیە کە دەڵێت ئەمریکا وڵاتی دامەزراوەکانە نەک کەسایەتییەکان؛ ئەم بۆچوونە لە سەردەمی ترەمپدا کەمتر ورد دەبێت. لە ڕاستیدا ترەمپ لەسەر بنەمای دژایەتیکردنی دامەزراوەکە خۆی کاندید کرد. لە ئەنجامدا هەڵبژاردنەکان لەسەر بنەمای ئیگۆ و هەستی ڕیخۆڵەی سەرۆک و هەروەها کۆمەڵەیەکی بچووک لە ڕاوێژکاران ئەنجام دەدرێن. عێراق سوود لەوە نابینێت بەو پێیەی ڕەنگە لە هەر کاتێکدا شتگەلێکی پێشبینینەکراو ڕووبدات. ئەمەش ئامادەکاری قورس دەکات. جگە لەمانە کاریگەرییان لەسەر لایەنی تری پەیوەندییەکە دەبێت.
ئەمەش بە تایبەتی جێگەی نیگەرانییە لەبەرئەوەی پەیوەندی نێوان عێراق و ئەمریکا ڕەنگە هێرشی ڕاستەوخۆ بۆ سەر بنکە و بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا لەخۆبگرێت.
کاتێک باس لە عێراق دەکرێت، دوو هۆکار هەن کە ڕەنگە پەیوەندییەکە وەک پاشخانێک لە قاڵب بدەن. یەکەم: پەیوەندی کێشەدار لە نێوان دەسەڵاتی دادوەری عێراق و ترەمپ؛ و دووهەم، ڕۆڵی جێگری سەرۆککۆماری، جگە لە ئێران. جەی دی ڤانس یەکەم پێشمەرگەی دێرینە لە عێراق یان ئەفغانستان کە لەسەر دەنگدانی سەرۆکایەتی دەرکەوتووە. ئەو پێی وایە شەڕەکە هەڵە بووە و بەو پێیەش جیهان دەبینێت، بەو پێیەی دژی تێپەڕاندنی پاکێجێکی یارمەتیی ٦١ ملیار دۆلاری بۆ یارمەتیدانی ئۆکرانیا وەستایەوە. پێشبینی دەکرێت جەی دی ڤانس قسەی هەبێت لە پرسی عێراقدا، بەو پێیەی ئەو لە هەموو کەس ئەزموون و زانیاری زیاتری لەسەر وڵاتەکە هەیە، بە سەرۆکەکەیەوە. بە کورتی ڤانس لە بەرژەوەندی عێراقدا نابێت. جگە لەمەش، ململانێی ئێستای ناوچەیی کاریگەری لەسەر ئەم ڕێبازە کەسایەتییە دەبێت، چونکە پێشبینی دەکرێت ترەمپ پەیوەندییەکی بەهێز لەگەڵ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل و پشتیوانە ئایینییە توندڕەوەکانی دروست بکات.

کاریگەرییە ئەگەرییەکان:
یەکەم، ئەگەر ئیدارەی دیموکرات هەوڵیدا فایلەکانی عێراق و ئێران جیابکاتەوە، بەو پێیەی سەرنجیان لەسەر دوورکەوتنەوە لە هەڵکشانی گرژییەکان لە ناوچەکەدا بوو، ڕەنگە ترەمپ جیاواز بێت. ڕەنگە ترەمپ لەلایەن گروپێکی دژە ئێرانەوە پاڵ بنرێت بۆ پەرەپێدانی قسە و سیاسەتی دوورکەوتنەوە لە “سیاسەتی هێورکردنەوە و خۆگونجاندن لەگەڵ ئێران”، کە بووە هۆی “شکستی ڕێگریکردن”، چونکە کەس باوەڕی بەوە نییە کە تۆ متمانەت هەبێت بەبێ هەڕەشەی هێزی سەربازی، وەک ئەوەی خەڵکی دەوروبەری ترەمپ باوەڕیان وایە. ئەم هەڵوێستە تایبەتە بەهۆی کاردانەوە بەرامبەر بە شێوازی بایدن و فشارەکانی ئیسرائیل زیاتر دەبێت. ئەمەش لەگەڵ تیۆری شێت، وەک ئەوەی ترامپ پێی ناسراوە، بەو مانایەیە کە ئیدارەی نوێ ڕەنگە عێراق لە ئێران جیا نەکاتەوە و فشار بخاتە سەر عێراق نەک دانوستان لەگەڵیدا بکات.
دووەم: فشار دەخرێتە سەر عێراق بۆ ئەوەی یان سەروەریی شکاو بپارێزێت یان سیاسەت و سەروەریی خۆی بگرێتەبەر. لەم سیناریۆیەی دواییدا، عێراقی ‘فەرمی’ بە تەحەدای دەزانێت دەستڕاگەیشتن بە بازنەی ناوەوەی ترەمپ و کاریگەری لەسەر بێت. شینزۆ ئابێ، سەرۆکوەزیرانی پێشووی ژاپۆن، نیشانیدا کە کاریگەریکردن لەسەر دۆناڵد ترەمپ پێویستی بە بڕێکی بەرچاو کار هەیە بۆ دروستکردنی پەیوەندییەکی کەسی.
سێیەم: ئیدارەی ترەمپ بە قەیرانی ئۆکرانیا و ئیسرائیل داگیر دەکرێت. هەردووکیان کاریگەری ناڕاستەوخۆیان لەسەر عێراق هەیە لەڕێگەی ئێران و میلیشیا عێراقییەکانەوە. لە ڕێگەی پەیوەندییەکانی ڕووسیا و ئەمریکاوە، پێشبینی دەکرێت داوا لە پوتین بکرێت کە پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئێران کۆتایی پێبهێنێت یان لاوازی بکات. وەک چۆن ئەم دووەمیان ڕاستەوخۆ بەشێکە لە شەڕەکە لە ڕێگەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوانەوە. بەپێی ئەوەی ئەوە بەرەو کوێ دەڕوات، کاریگەری لەسەر عێراق دەبێت. ئێران بە پاڵپشتیکردنی ڕووسیا و خراپترکردنی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەمریکا، ئەورووپای نامۆ کردووە. ئەگەر پوتین ئامادە بێت وازی لێبهێنێت، لەوانەیە لەگەڵ کەم کەسدا بمێنێتەوە